Kriz Dönemlerinde Yatırımcı Altın Ve Tahvile Sığınıyor
Küresel Piyasalarda Risk İştahı Azalınca Güvenli Limanlar Öne Çıkıyor
Dünya genelinde son 40 yıllık süreçte yaşanan büyük finansal krizler ve jeopolitik kırılmalar incelendiğinde, küresel piyasalarda risk iştahının hızla kesildiği dönemlerde yatırımcıların ağırlıklı olarak altın ve ABD devlet tahvilleri gibi güvenli varlıklara yöneldiği gözlemlendi. Küresel ekonomi; krizler, savaşlar ve finansal çalkantılarla sarsılırken, bu süreçlerin piyasa yansımaları “riskten kaçış” mekanizmasını tetikledi. Hisse senedi piyasalarında sert düşüşlerin yaşandığı bu dönemlerde, altının ons fiyatı yukarı yönlü ivme kazanırken, ABD tahvillerine gelen güçlü talep faiz oranlarının gerilemesine neden oldu.
Piyasalarda algoritmik işlemlerin yıkıcı etkisinin ilk kez görüldüğü 19 Ekim 1987 tarihli “Kara Pazartesi”de, Dow Jones endeksi yüzde 22,6 oranında değer kaybetti. Bu süreçte güvenli liman arayışı altının ons fiyatını yüzde 3 artışla 480 dolara taşırken, yıl içinde 500 dolar seviyeleri test edildi. ABD 10 yıllık tahvil faizleri ise yüzde 10,2’den yüzde 8,72’ye kadar çekildi. Benzer şekilde, 16 Eylül 1992’de yaşanan ve “Kara Çarşamba” olarak bilinen Sterlin Krizi’nde, İngiltere para biriminin Avrupa Döviz Kuru Mekanizması’ndan çıkmasıyla sterlin/dolar paritesi yüzde 15 düştü. Yatırımcılar bu dönemde dolar ve tahvil piyasasına yönelirken, dolar endeksi yüzde 10,8 artış gösterdi.
1990 yılındaki Körfez Savaşı, petrol fiyatlarında son 50 yılın en hızlı yükselişlerinden birini beraberinde getirdi. Brent petrolün varil fiyatı savaş sürecinde yüzde 81,8 artarak 40 dolar seviyelerine ulaştı. Jeopolitik risklerin zirve yapmasıyla ABD 10 yıllık tahvil faizleri yüzde 8,4’ten yüzde 7,96’ya geriledi. 1997 yılına gelindiğinde ise “Asya Kaplanları” olarak anılan ülkelerde başlayan ekonomik kriz, bölge para birimlerinde ve borsalarında büyük yıkıma yol açtı. Yatırımcıların rotayı tekrar ABD varlıklarına kırmasıyla dolar endeksi 101 seviyesinin üzerini gördü, ABD 10 yıllık tahvil faizleri ise yüzde 6,40’tan yüzde 5,78’e indi.
Dot-com Balonu Ve 11 Eylül Saldırıları
2000’li yılların başında teknoloji hisselerindeki aşırı değerlenmenin patlamasıyla oluşan “Dot-com” krizi, Nasdaq endeksinde bir yıl içinde yüzde 60’lık bir kayba yol açtı. Yatırımcıların teknoloji hisselerinden kaçışı altına yaradı; 2000 yılında 270 dolar olan ons fiyatı, 2002’de 320 doların üzerine çıktı. 11 Eylül 2001’deki terör saldırıları ise jeopolitik risklerin ekonomiyi nasıl felç edebileceğini gösterdi. ABD borsalarının 4 gün kapalı kaldığı bu şok dalgasında altın, bir yıl içinde yüzde 14 değer kazanarak 317 dolara ulaştı.
2008 yılında ABD konut piyasasında patlak veren küresel finans krizi, Lehman Brothers’ın iflasıyla derinleşti. Bu süreçte ABD 10 yıllık tahvil faizleri yüzde 4,03’ten yüzde 2,21’e kadar gerilerken, altın fiyatları kriz sonrası dönemde 1900 dolara kadar tırmandı. 2010-2012 yılları arasında Avrupa’yı sarsan borç krizinde ise kazanan yine altın oldu. Krizin patlak verdiği 2010 yılında altın yüzde 29,6 değer kazandı. Dönemin ECB Başkanı Mario Draghi’nin “ne gerekiyorsa yapılacağı” yönündeki açıklaması piyasaları bir miktar yatıştırsa da, kriz süresince ABD tahvillerine olan talep faizleri yüzde 1,73 seviyelerine kadar indirdi.
2020 yılında Kovid-19 salgınıyla dünya ekonomisinin durma noktasına gelmesi, altını 2 bin 75 dolarlık tarihi zirveye taşıdı. Rusya’nın 24 Şubat 2022’de Ukrayna’ya başlattığı askeri müdahale ise enerji ve gıda krizini tetikledi. Savaşın ilk aylarında altının onsu 2 bin 70 doları test ederken, Brent petrol 131 dolara, buğday fiyatları ise rekor seviye olan 13,63 dolara yükseldi. Son olarak, 2026 yılı başında Orta Doğu ve Güney Amerika eksenli yaşanan jeopolitik gerilimler piyasaları sarsmaya devam ediyor. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri operasyonları ve bölgedeki karşılıklı saldırılar sonrası altının ons fiyatı yıl içinde 5 bin 600 dolara yaklaşarak rekor tazeledi. ABD 10 yıllık tahvil faizi ise güvenli liman talebiyle yüzde 4,17 seviyelerine çekildi.
